Onvoorwaardelijke bijstand

Gemeenten starten experimenten voor een onvoorwaardelijke bijstand. Fijn dat er eindelijk beweging komt in het idee van het basisinkomen. Maar is een onvoorwaardelijke bijstand hetzelfde als een onvoorwaardelijk basisinkomen? Een bespiegeling.



Niet alleen wereldwijd groeit het idee van het onvoorwaardelijk basisinkomen ook in Nederland begint het gedachtegoed post te vatten. Steeds meer gemeenten voeren experimenten uit met het basisinkomen. Persoonlijk ben ik daar heel blij mee, een beloning voor jarenlang lobbyen voor de invoering ervan. Toch is het nog veel te vroeg voor een hoerastemming en zijn de experimenten nog ver weg van de invoering van een onvoorwaardelijk basisinkomen voor iedereen. Een onvoorwaardelijke bijstand is namelijk nog geen onvoorwaardelijk basisinkomen.

Bijstand of basisinkomen
De Vereniging Basisinkomen heeft mede op basis van historische publicaties een viertal criteria gedefinieerd waaraan een basisinkomen voldoet, te weten:
· Universeel: iedereen heeft er recht op;
· Individueel: persoonsgebonden;
· Onvoorwaardelijk: het is een mensenrecht zonder voorwaarden;
· Voldoende: hoog genoeg om zonder luxe van te kunnen leven.
Deze criteria vormen eveneens de grondslag voor de internationale beweging georganiseerd in the Basic Income Earth Network - BIEN. Een basisinkomen is geen uitkering en kent ook geen tegenprestatie. Het basisinkomen is de erkenning van het Recht van Bestaan en geeft mensen de mogelijkheid hun leven naar eigen inzicht in te richten.

Cartoon: Tom Janssen

Een bijstandsuitkering is zoals het woord al zegt een uitkering en wel van tijdelijke aard ter overbrugging van een periode om in het levensonderhoud te kunnen voorzien. Een bijstandsuitkering wordt slechts verstrekt als men niet terug kan vallen op andere inkomsten uit werk, voormalig werk of vermogen dan wel het onderhoud door een familielid. Een bijstandsuitkering is niet vrijblijvend, er staat een arbeidsplicht tegenover die streng wordt gecontroleerd en gehandhaafd.

Participatiewet knelt
Het verschil tussen een basisinkomen en een bijstandsuitkering ligt dus in de verplichte tegenprestatie. Binnen de huidige participatiewet die per 1 januari 2015 in werking is getreden past een onvoorwaardelijke basisinkomen daarom ook niet, omdat de wet uitgaat van een te leveren tegenprestatie of dit nu betaalde arbeid, mantelzorg of vrijwilligerswerk is. Maar minister Plasterk keurde in januari 2015 experimenten goed daar waar de bestaande wet- en regelgeving problemen oplevert.

Door de toenemende werkloosheid en het structureel verdwijnen van veel banen als gevolg van onze digitale samenleving neemt de druk op de bijstand steeds verder toe. Voeg daarbij de afnemende financiële middelen van gemeenten en de problemen stapelen zich op, dus zijn oplossingen zeer gewenst. Met een onvoorwaardelijke bijstand denkt men een oplossing voor de problemen gevonden te hebben. Ik hoop dat het verlichting biedt, een structurele oplossing is het niet daarvoor is een bredere aanpak nodig waarvoor een onvoorwaardelijk basisinkomen een uitkomst biedt.

Onvoorwaardelijk basisinkomen is en blijft onbespreekbaar
De afgelopen jaren was het onvoorwaardelijk basisinkomen bij de meeste politieke partijen nog onbespreekbaar. Vanuit mijn partij De Groenen heb ik in 2013 met GroenLinks om de tafel gezeten om tot samenwerking te komen en gezamenlijk de verkiezingen voor het Europees Parlement van 2014 in te gaan. Het onvoorwaardelijk basisinkomen, ons belangrijkste speerpunt al sinds de oprichting in 1983, was toen voor GroenLinks onbespreekbaar. Zelfs de publicatie uit de jaren ’80 van voormalig GroenLinks fractievoorzitter Bram van Ojik, waarin hij zijn voorkeur uitgesprak voor het basisinkomen, werd in de besprekingen van 2013 snel van tafel geveegd en afgedaan als een persoonlijke hobby.

Ook socioloog Dick Pels, voormalig directeur van het wetenschappelijk bureau van GroenLinks, is er duidelijk over: onvoorwaardelijkheid bestaat niet, je moet wat doen voor de uitkering. Met hem heb ik menig gesprekje gevoerd en onze overeenkomst houdt op bij het woord “onvoorwaardelijk”. Daarom vind ik het wat flauw dat GroenLinks ‘goede sier’ probeert te maken met de invoering van het basisinkomen. Het arbeidsmarkt en sociale zekerheidsprogramma (juni 2015) van GroenLinks is heel helder: zij zijn voor een voorwaardelijk basisinkomen, je moet er wel wat voor doen.

Is een onvoorwaardelijke bijstand de oplossing?
De partijen die de onvoorwaardelijke bijstand promoten zijn zeker niet allemaal voorstander van een onvoorwaardelijk basisinkomen. Volgens de wet is een bijstandsuitkering altijd maar tijdelijk. Dus waar gaat dat heen met een onvoorwaardelijke bijstand? Een tijdelijke maatregel, zonder structurele oplossing. We kunnen maar vast gewaarschuwd zijn.

Microkrediet versus basisinkomen

Geef arme mensen geld in handen en ze maken wat van hun leven. Maar de manier waarop en de voorwaarden waaronder bepaalt het succes voor de toekomst, meent Jolanda Verburg, die zich inzet voor de invoering van het basisinkomen.


Yunus geeft uitleg over microkrediet

In onze huidige samenleving is een bestaan zonder geld ondenkbaar. Er zijn voorbeelden van mensen die zonder geld leven, maar dat zijn uitzonderingen en vaak eenlingen. De Ierse activist en schrijver Mark Boyle – The Moneyless Man – is zo’n voorbeeld. Maar hij leidt in zijn eentje een nomadebestaan in de voetsporen van Mahatma Gandhi. Wil je op een fatsoenlijke manier jezelf en je gezin onderhouden dan kan dat niet zonder inkomen.

Microkrediet stimuleert ondernemerschap
In het Westen kunnen we veelal terugvallen op voorzieningen van de Staat, in tegenstelling tot veel ontwikkelingslanden. In de jaren ’70 wilde de Bengalese econoom en bankier Muhammad Yunus wat doen aan de hongersnood in zijn land en ontdekte dat arme mensen vaak al geholpen zijn met een kleine lening. Hij ontwikkelde het microkrediet en ontving in 2006 de Nobelprijs voor de vrede voor “zijn inspanningen om economische en sociale ontwikkelingen van onderop mogelijk te maken”. 

Definitie Microkrediet:
Een kleine lening voor kleine ondernemers zonder onderpand. Ze kunnen daarmee een investering doen in een productiemiddel waardoor ze hun financiële positie in de toekomst verbeteren. In de praktijk zijn het vaak de vrouwen die ondernemen en zo hun gezin kunnen onderhouden.

Gratis geld helpt
De toegang tot sociale voorzieningen is soms niet voldoende. In 2009 in Londen vormde een groep notoire overlast veroorzakende daklozen een enorme kostenpost voor de stad. In plaats van het bieden van gratis voedsel en onderdak gooide welzijnswerkers het over een andere boeg. Iedere zwerver kreeg een persoonlijk budget ter beschikking dat ze naar eigen inzicht konden besteden om hun positie te verbeteren, zonder dat ze daarvoor wat hoefden te doen. Geholpen door een persoonlijke coach konden ze hun wensen en behoeften kenbaar maken en realiseren.

Wat bleek, na een jaar had het merendeel van de zwervers weer een dak boven het hoofd en was hun sociale en economische situatie aanzienlijk verbeterd. Uit de terugkoppeling bleek dat vooral hun eigenwaarde was opgekrikt. Dit voorbeeld illustreert de werking van het onvoorwaardelijk basisinkomen waaruit blijkt dat gratis geld bijdraagt aan welzijn. Over de hele wereld zijn vergelijkbare succesverhalen omtrent het basisinkomen.

Bekijk de video: De Groenen

Definitie Onvoorwaardelijk basisinkomen:
Een vast bedrag dat zonder enige voorwaarden door de overheid wordt uitgekeerd aan ieder individu in de samenleving. Het garandeert om in het basis levensonderhoud te voorzien en deel te nemen aan de samenleving.

Bestaansrecht en economie
Of nu een dakloze gratis geld in handen krijgt of een ondernemer de toegang tot financiële middelen om te kunnen ondernemen, de uitkomst is hetzelfde. Beiden worden geholpen omdat ze niet over een productiefactor (natuur, arbeid of kapitaal) beschikken, dé voorwaarde om te kunnen leven. Het verschil zit hem in de manier waarop het bestaansrecht wordt gegarandeerd.

Als we er vanuit gaan dat ieder mens een stukje van de aarde en zijn grondstoffen nodig heeft om te kunnen bestaan en we dat als geboorterecht beschouwen, dan is de aarde vóór ons allemaal en niet ván een enkeling, zoals de situatie nu feitelijke is. Het basisinkomen kan gezien worden als de vergoeding voor het niet beschikken over het stukje geboorterecht en rechtvaardigt de onvoorwaardelijkheid.


Abla uit Togo (foto: FairSpirit)

Het microkrediet daarentegen is niets meer en niets minder dan een handeling in het economisch verkeer. Daarom ook moet er rente betaald worden. Weliswaar wordt de ondernemerschap gestimuleerd, maar het bestaansrecht niet gegarandeerd, want als de oogst tegenvalt of de vraag voor de producten wegvalt dan blijft de ondernemer met een schuld zitten. Het grootste risico ligt hierbij altijd bij de zwakste partij.

Het baanloze tijdperk
Tegenstanders van het basisinkomen zijn er ook. Zij vinden dat je wat moet doen voor je geld. Maar daarbij wordt over het hoofd gezien wat er allemaal onbetaald al gedaan wordt in onze samenleving. Een basisinkomen heeft ten opzichte van een microkrediet een onzichtbaar voordeel: het doet recht aan mensen die onbetaald zorgen voor kinderen, zieken en ouderen en het doet recht aan al die vrijwilligers die als zij hun werkzaamheden zouden staken het halve land stil doen leggen.

Basisinkomen in Zwitserland

Maar wat nu als er weinig te ondernemen valt of er geen banen zijn? Een reële veronderstelling in het huidige tijdgewricht. Door de verregaande digitalisering van onze samenleving staat de factor arbeid en dus inkomen onder druk. En als je dan ook niet beschikt over een eigen stukje grond of kapitaal en het economisch klimaat tegenvalt dan kan de toekomst wel eens erg onzeker worden. Die onzekerheid wordt niet weggenomen met een microkrediet. Terwijl het basisinkomen de vergoeding is voor ons aarde-aandeel vanuit ons geboorterecht.

We kunnen concluderen dat geld een belangrijke voorwaarde is om te leven. Maar als ons bestaansrecht zonder voorwaarden is gegarandeerd ben ik overtuigd dat we door de vrijheid die ontstaat, los van economische omstandigheden, tot ondernemerschap komen waardoor we automatisch een succesvolle toekomst genereren.


Over Jolanda Verburg
Ze is adviseur in verandering in organisatie en samenleving en lid van de Vereniging Basisinkomen en zet zich ook politiek in voor invoering van een basisinkomen via De Groenen. Reacties: naar jolanda@degroenen.nl

www.basisinkomen.nl
www.degroenen.nl

Deze blog is eerder gepubliceerd in de De Betere Wereld krant, nummer 3, 2015
www.debeterewereld.nl

We kunnen ons volk niet eens te eten geven

Deze maand was ik voor het congres van de Europese Groenen in Kroatië. Verrast was ik door de ruimte van de hoofdstad Zagreb en de landelijke uitstraling. In niets lijkt het op een Europese hoofdstad zoals we dat kennen. Toch zijn de problemen niet gering.

Naast de politieke agenda van het halfjaarlijkse EGP-congres is er ook nog enige ruimte om kennis te maken met het land waar we te gast zijn en haar bevolking. Kroatië is een groter land dan Nederland, maar heeft maar 4,5 miljoen inwoners, en dat merk je duidelijk aan de hoofdstad. Zagreb doet aan als een middelgrote stad, maar wel met heel veel ruimte. Om te vergelijken Amsterdam met zijn 825.000 inwoners heeft een oppervlakte van 219 km² tegen Zagreb met een oppervlakte van 640 km², weliswaar met 1,2 miljoen inwoners, maar dat voelt wel heel anders.

De bevolking is gemoedelijk en toegankelijk, hoewel de taal wel wat problemen vormde, omdat velen geen Engels spreken. Een van de eerste Kroaten die ik op het congres ontmoette was een zakenvrouw, werkzaam bij een voedingsconcern. Zij vertelde honderduit over haar werk en over het land, de bevolking en de historie. Heel boeiend en heel inspirerend. Dit soort gesprekken met de lokale bevolking zijn altijd de pareltjes van de congressen. Ook nu weer.

Postzegeltjes
Op zeker moment kwam het onderwerp over voeding en vergroening van de landbouw, niet vreemd natuurlijk als het om De Groenen gaat. Het bedrijf waar ze werkt heeft niet alleen kwaliteit van voeding hoog in het vaandel staan, maar ook heel nadrukkelijk de kwaliteit van het leven. Daarom zijn corporate social responsibility en de impact op het milieu belangrijke waarden. Ecologie gaat hand-in-hand met economie.

Toch deelde zij haar zorgen met mij. “Kroatië is nog niet eens in staat is haar eigen bevolking te voeden, veel moet geïmporteerd worden”, vertelde zij. Dat verbaasde mij hooglijk. Vanuit het vliegtuig leek Kroatië behoorlijk groen en vruchtbaar en zelfs de hoofdstad heeft een landelijke uitstraling. Ik deelde mijn observatie met haar en daar reageerde zij weer op. “In Kroatië heerst het idee, zoals dat wereldwijd gedeeld wordt, dat je alleen succesvol kunt boeren als je veel grond bezit. Alleen door een monocultuur, waardoor met grote machines gewerkt kan worden, is geld te verdienen.” legde zij uit. Het land is teveel verdeeld in kleinere kavels om grootschalig te kunnen werken, dat had ik inderdaad vanuit het vliegtuig al gezien.

Groene ambities bieden hoop
“Hoe zit het met de werkgelegenheid?”, vroeg ik de Kroatische zakenvrouw. “Die is niet hoopgevend, zeker niet voor de jeugd en zeker niet in het binnenland”, gaf ze aan. Kroatië is voor een groot deel afhankelijk van het toerisme dat vooral naar de Adriatische Kust afkomt. In het binnenland is de werkloosheid extreem hoog. Het werkloosheidpercentage in Kroatië ligt rond de 21%, weliswaar lager dan de omringende landen op de Balkan, maar nog steeds behoorlijk hoog. Het buurland Bosnië en Herzegovina voert wereldwijd bijna de ranglijst aan met een werkloosheid van ruim 44%. Dat is weinig hoopgevend voor de regio.

“Ligt hier niet een enorme kans?” vroeg ik mijn gesprekspartner. “Als Kroatië meer groen en kleinschalig landbouw gaat bedrijven en direct de slag maakt naar duurzaamheid en biologisch en ecologisch verantwoord dan kan daar een enorme voorsprong mee behaald worden.” De zakenvrouw gaf dat toe en voegde daarbij nog de mogelijkheden van groene energie. Ze vertelde dat er wel een omslag in het denken gaande is, hoewel nog zeer pril. Dat verklaart het succes van de Kroatische groene partij Orah, waar we te gast waren. Opgericht in 2013 en bij de laatste verkiezingen al goed voor een zetel in het parlement. Dat succes is mede te danken aan de kleurrijke leider van de partij Mirela Holy, een bekende Kroatische politica.


Kolinda Grabar-Kitarović

Overheid als voorbeeld
De meeste mensen in Kroatië wachten lijdzaam af tot de overheid in actie komt. Toch is er een beweging op gang aan het komen die het lot in eigen hand neemt en niet meer afwacht tot de overheid te hulp schiet. De Kroatische zakenvrouw was hoopvol voor de toekomst. Een mooi signaal is tijdens het congres afgegeven door de komst en de toespraak van de Koratische President Kolinda Grabar-Kitarović. Door haar aanwezigheid bij het congres gaf zij het belang aan van de Groene Beweging die in Kroatië op gang aan het komen is. De zakenvrouw hoopte dat de overheid nu het juiste voorbeeld gaat geven.

PS.
Tijdens mijn wandeling door de stad Zagreb zag ik een boek over permacultuur in de etalage liggen. Ook in Kroatië is daar dus belangstelling voor. Zie ook de opmerking van Jeroen Boland.

Hoe zou geld kunnen werken

Ons geldsysteem stamt nog uit het industriële tijdperk en heeft zijn doel ruimschoots behaald: welvaart voor de westerse samenleving. Echter de houdbaarheidsdatum van het systeem is verstreken. Tijd voor wat nieuws.

Na decennia van groei zijn we de afgelopen jaren opgeschrikt door een crisis die zijn weerga niet kent. De gevolgen zijn zichtbaar in onze hele samenleving. We kennen allemaal wel mensen die hun baan zijn kwijtgeraakt, die hun huis hebben moeten verkopen en zelfs de gang naar de voedselbank hebben moeten maken. Wie durft te ontkennen dat er iets aan de hand is heeft zijn kop diep weggestoken in het zand. Nog dagelijks gaat het bijna nergens anders over.

Apennootjes
Het begon allemaal met de val van Lehman Brothers in september 2008. Voor wie nog nooit van deze bank gehoord had is de naam voor altijd verbonden aan het verval van het oude financiële systeem. Ook al heb je zelf weinig van de crisis gemerkt de onrust in ons land, in Europa en in de gehele wereld spreekt boekdelen. “Komt het ooit nog goed?” vragen we ons vertwijfeld af.

Toch zijn er signalen die duiden op het eind van de crisis. Of is dat maar schijn? Bankiers immers krijgen, onder grote publieke verontwaardiging, weer volop dikke bonussen. Onder het mom van “If you feed peanuts, you only get monkeys” rechtvaardigen de topbankiers hun salaris met bijbehorende overdadige bonussen. Maar de vraag is of de kans dat de bankiers worden weggekocht reëel is als ze minder gaan verdienen.

We zijn verslaafd
Op 28 april 2015 was ik op een congres met als titel: “Hoe werkt geld en hoe zou het kunnen werken”. Heidi Leenaarts, kernteamlid van het netwerk United by Passion, laat zien dat het anders kan en zet zich in om tot een Passiegedreven samenleving te komen. In haar inleiding laat zij zien waarom het systeem niet meer past. Niet alleen is het huidige geld gedreven systeem gebaseerd op groeidwang, waardoor er vooral verliezers zijn, maar het huidige geld dat uit het niets gecreëerd wordt heeft ook de neiging om daar naar toe te stromen waar het meeste rendement gemaakt wordt. Dat zijn niet de sectoren onderwijs en zorg die daardoor het kind van de rekening worden.

Maar het erge van alles is dat we ons naadloos aanpassen aan de destructieve en verslavende werking van geld. We denken allemaal dat geld belangrijk is, waardoor we vergeten waar het in het leven echt om draait. Herman Wijffels, als tweede spreker, doet er in zijn betoog nog een schepje bovenop. We denken nog steeds dat materie gelukkig maakt. De formule van geld is nog altijd: ∆BNP = ∆Geluk. Hoe hoger de groei van het Bruto Nationaal Product, hoe groter ons geluk. En als we nagaan dat naar mate meer mensen antidepressiva slikken het BNP toeneemt, we op ons klompen kunnen aanvoelen dat er iets grandioos mis is met de formule.

Geld als ruilmiddel
Maar wat kunnen we dan doen om het tij te keren? De oplossing is een bewustzijnsverandering die van twee kanten komt. Van bovenaf beïnvloeding via de politiek richting de burger. Maar de meest effectieve oplossing komt van onderop uit de samenleving zelf. Mensen creëren een nieuwe parallelle economie, waar ruil van goederen en diensten voorop staat en waarbij geld weer gebruikt wordt waar het voor bedoeld is: als ruilmiddel. Geld wordt weer een hulpmiddel en geen doel op zich. Ook een basisinkomen voor iedereen past in het nieuwe denken, als vergoeding voor wat de aarde oplevert. Tenslotte hebben we niet allemaal de beschikking over productiefactoren.

Door de stijgende werkloosheid is er een enorm potentieel aan mensen die aan de kant staan en maar al te graag de handen uit de mouwen willen steken, maar vast zitten in het systeem. Als we nu eens beginnen om geld gratis te maken door geen rente te heffen dan stoppen we de dwang tot groei. Dan wordt er van onderop een lokale economie gecreëerd waar de bureaucratie ook uit verdwijnt. We zijn volwassen genoeg om zaken onderling te regelen, dat hoeft niet langer via de overheid.

We zijn er klaar voor

De creatieve sector begint zich al volop te roeren. Met behulp van 3D-printers kunnen we binnenkort van alles ‘zelf maken’ en worden we van consument een procument. Allerlei initiatieven zoals een lokale munteenheid, Peerby, Airbnb en autodelen schieten als paddenstoelen de grond uit. En er is nog een aspect dat bij deze nieuwe ontwikkelingen een belangrijke rol speelt waardoor de tijd meer dan rijp is, dat is de ondersteuning door de Informatie en Communicatie Technologie (ICT). Waar zouden we zijn zonder internet?

 

Maar vooral de lokale economie en sectoren die het zo nodig hebben, zoals de thuiszorg, zullen tot bloei komen. Pas dan zal de participatiesamenleving echt gestalte krijgen. Laten we samen bouwen aan een passiegedreven samenleving. Het kan als we maar willen!

Ongelijkheid voedt onzekerheid

Hoe we in het leven staan bepaalt hoe we tegen de wereld aankijken. Maar er is meer. De diamant die het leven symboliseert bestaat uit veel facetten die we niet allemaal tegelijk kunnen zien. 

Vraag aan mensen uit verschillende lagen van de bevolking of de ongelijkheid is toegenomen en je krijgt verschillende antwoorden. Mensen die door de crisis hun baan zijn kwijtgeraakt, moeilijk weer aan het werk komen en uiteindelijk hun huis moeten verkopen ervaren hoe lastig het leven kan zijn. Maar mensen die het goed voor elkaar hebben, weinig merken van de crisis en in vergelijkbare kringen verkeren hebben de neiging om te denken dat het allemaal wel meevalt. 

Zelfs als het ons wat minder gaat hebben we toch de neiging om dat te verbloemen. Je laat je vuile was immers niet buiten hangen. Belangrijke onderzoeksinstituten in Nederland zoals de WRR, het SCP laten zien dat de ongelijkheid ook in Nederland groeit. Terwijl het CBS daar wat minder uitgesproken over is. Het hangt er geheel vanaf welke cijfers je beschouwt, van welke kant je naar de cijfers kijkt en waar je ze mee vergelijkt. Ten opzichte van het buitenland is en blijft Nederland welvarend en een egalitair land. Alles is relatief.

 

Vermogensongelijkheid
Het idee dat de ongelijkheid is toegenomen is vooral aangewakkerd door het werk van de Franse econoom Thomas Piketty die zijn bevindingen vastlegde in zijn lijvige boek ‘Kapitaal in de 21e eeuw’. Misschien dat aan de inkomenskant de ongelijkheid niet noemenswaardig is toegenomen doordat ons belasting- en sociale zekerheidssysteem een herverdelend effect heeft, toch is geconstateerd dat vooral aan de vermogenskant dit wel degelijk het geval is. Het CBS laat zien dat vooral het vermogen van de welgestelden is toegenomen ten opzichte van de rest.

Nadat Piketty op 5 november 2014 zijn boek in de Tweede Kamer presenteerde was de kritiek op zijn theorie, vooral vanuit de rechtse hoek, niet van de lucht. De lijst met bronnen van de tegenstanders van de ongelijkheidstheorie is haast net zo lang als die van de voorstanders. Moeten we nu concluderen dat de onderzoeksinstituten een gekleurde bril op hebben of dat het boegeroep van de politiek gewoon luid klinkt? Ook in mijn naaste omgeving zijn de meningen zwaar verdeeld.

Kijk, luister en wees voorbereid
En als de ongelijkheid is toegenomen is dat dan erg? Wel als je jezelf voortdurend vergelijkt met anderen. Niet als je jezelf voorbereidt op onzekerheden in de toekomst. Maar het blijkt dat veel mensen niet willen zien wat er zich in hun omgeving afspeelt. Dan kunnen tegenslagen hard aankomen. Laatst was ik op een congres over nieuwe business modellen. Daar vertelde ik dat ik mij voorbereid op de toekomst door zelfvoorzienend te worden, zodat ik minder afhankelijk wordt van de arbeidsmarkt. Iemand verklaarde mij voor gek en vroeg zich af waar ik dat op baseerde. “Luister je niet naar de signalen?” vroeg ik hem “je hebt toch ook wel van Piketty gehoord?” Nee, daar had hij nog nooit van gehoord, ik was verbaasd. De crisis was volledig aan de man, directeur van zijn eigen bedrijf, voorbij gegaan.

Er ontstond een discussie over de ontwikkeling van de arbeidsmarkt en hoe afhankelijk wij zijn als we het moeten hebben van inkomen uit arbeid. Met name de grote groep aanwezige ZZP'ers beaamden hun kwetsbare positie. Jarenlang was ook ik van mening dat als je wil werken er altijd wel werk is, maar daar kom ik toch steeds meer van terug. Niet alleen door mijn eigen ervaring maar vooral omdat ik luister naar wat er om mij heen gebeurt.


Het is niet de ongelijkheid waar we ons zorgen over moeten maken, maar het is de onzekerheid over de toekomst die ons parten speelt. Een gewaarschuwd mens telt voor twee.

Andere waarden
Als je blijft kijken vanuit je eigen referentiekader dan zie je veel niet en zal de kloof, zoals het SCP constateert, alleen maar verder toenemen. Laten we daarom vooral blijven zoeken naar de andere kant van de waarheid. Mijn blik op de wereld is aan het veranderen gegaan door het vroege overlijden van mijn moeder. Ineens sta je stil bij de noodzaak om geld en bezit na te jagen. “Is dit het? Doen we het hier allemaal voor?” waren vragen die zich aan mij opdrongen. Ik kwam tot de conclusie dat er meer waarden zijn dan financiële of materiële. Sinds die tijd is mijn leven een stuk waardevoller geworden. Dat de ongelijkheid toeneemt raakt mij niet en door mijn ogen en oren open te houden kan ik mij op de toekomst blijven voorbereiden.