De toekomst begint vandaag

Al ruim 200 jaar leven we in het industriële tijdperk. Onze generatie, onze ouders en grootouders weten niet beter. Het heeft ons veel welvaart gebracht. Inmiddels zitten we in het digitale tijdperk maar organiseren we alles nog vanuit de tijd daarvoor. Hoog tijd om het anders te doen. Het leven heeft meer te bieden dan we nu gedachteloos aannemen.

Er zijn zo van die dingen die gewoon zijn, daar sta je niet bij stil als alles gaat zoals het normaalgesproken gaat. Maar op een dag, als je na een ongelukkige val met je arm in het gips komt te zitten, blijkt ineens hoe lastig het is om maar een arm te hebben. De problemen beginnen al bij het aantrekken van je sokken! Zo gaat het ook met onze huidige maatschappij, we groeien mee in de ontwikkelingen maar staan absoluut niet stil bij de zin en de logica ervan. Zijn we wel op de juiste weg? Is dit de manier waarop het moet gaan? En als het anders moet, hoe organiseren we dat dan?

De aarde is vóór ons niet ván ons
Welvaart in de westerse wereld is zo normaal, maar zien we wel in dat 20% van de wereldbevolking 80% van de beschikbare grondstoffen verbruikt? Is democratie wel een goede manier? Als we een keuze maken op basis van 51% voorkeurstemmen dan is nog altijd 49% tegen. Zijn we ons wel echt bewust dat de zeeën met zoveel geweld worden leeggevist? En dat de ontbossing gevolgen heeft voor de longen van de aarde?

Is het in eigendom hebben van grond eigenlijk wel zo ethisch? De aarde is vóór ons niet ván ons. De film Home van Yann Arthus-Bertrand laat de schoonheid van de aarde zien en gelijk de onzorgvuldige manier waarop we ermee omspringen.

Onze planeet was miljoenen jaren zuiver en ongerept tot de ontdekking van olie. Daarmee is de aarde voor altijd blijvend veranderd. Olie bracht machtsverhoudingen met zich mee en zorgde voor afhankelijkheidsrelaties. Om nog maar te zwijgen over de vervuiling die het tot gevolg heeft gehad. De huidige crisis heeft ons wakker geschud. Het bewustzijn dringt langzaam tot ons door dat we hiermee de verkeerde weg zijn ingeslagen. Is het nog wel te stoppen?

Schuldeconomie
Er is niemand meer aan wie de crisis ongemerkt voorbij is gegaan. We staan echter nog onvoldoende stil bij hoe we hierin terecht gekomen zijn. En belangrijker hoe we hier uit blijven? Een oorzaak van de huidige situatie is dat we leven in een schuldeneconomie. Het programma Tegenlicht van de VPRO liet voorbeelden zien van waar het is misgegaan, welke verontwaardiging er heerst en welke mogelijke oplossingen er zijn.

In februari 20112 stond in Tegenlicht het onderwerp ‘schuld’ centraal. Kunnen we leven zonder schuld en is het eigenlijk wel mogelijk om zonder geld te leven? Ooit was dit het geval. De eerste mensen hadden geen geld en geen bezittingen. Waarom lijkt deze manier van leven inmiddels onmogelijk? Nu zitten we massaal vast aan allerlei schulden als studieschulden en hypotheken. Volgens antropoloog David Graeber is ‘schuld’ de meest krachtige ideologie waarmee mensen gebonden en gevangen gehouden worden.

Coöperatief Kapitalisme
In Marinaleda in Spanje hebben ze een oplossing gevonden voor de problemen en de enorme werkloosheid die er heerste. Onder aanvoering van de burgemeester is een zelfvoorziende samenleving ontstaan. Ook de Britse econoom en hoogleraar globalisering Noreena Hertz wijst die richting uit en spreekt van coöperatief kapitalisme. Niet alleen gemeenschappen maar ook bedrijven zullen op een andere manier met elkaar moeten gaan werken. Meer dan in termen van samenwerken en cocreëren. Geen concurrentie maar samen werken aan het toevoegen van waarde.

De tijd is er rijp voor. We hebben bijna een miljoen zelfstandigen die exact passen in het gewenste profiel van samenwerken en waarde toevoegen. We kunnen daarbij nog een stap verder gaan. De invoering van een onvoorwaardelijk basisinkomen biedt mensen een vangnet en geeft ze de ruimte om te doen wat bij ze past. Dit vereenvoudigt niet alleen wet- en regelgeving waardoor de overheid kan worden verkleind maar maakt ook arbeid goedkoper. Een basisinkomen is de vergoeding voor hetgeen de aarde ons oplevert en biedt de voorwaarde voor een basisbestaan en sociale zekerheid zoals al in onze grondwet is vastgelegd.

Laten we deze bijzondere schrikkeldag aangrijpen om het vanaf nu eens heel anders te doen. Het kapitalisme zoals we dat kennen heeft zijn beste tijd gehad, nu is het tijd voor de volgende stap. Doe mee en doe het eens anders!

Bekijk hier de anderhalf uur durende film HOME.
Alle foto's: Yann Arthus-Bertrand.

Het verleden herleeft

Een bepaalde nostalgie hangt in de lucht. Komt het door de crisis? Heeft het te maken met de onheilsprofetie van 2012? Is het de hype van duurzaamheid? Of ligt het ergens anders aan?

Vorige week was ik mijn kast aan het opruimen en kwam een map met recepten tegen. Mooi die kan weg, want daar had ik al jaren niet meer ingekeken. Opgeruimd staat netjes. Inmiddels heb ik zo mijn vaste scala aan recepten. Het enige wat ik op gebied van koken in de afgelopen jaren heb aangeschaft is vegetarisch koken en koken uit de moestuin. Ik kweek inmiddels ‘vergeten’ groenten en dan wil je wel weten hoe dat klaar te maken. In de receptenmap vond ik een kettingbrief waar ik dertig jaar geleden aan heb meegedaan voor het uitwisselen van recepten. Wat een ouderwets idee: kettingbrief! Hup weg ermee, niet meer van deze tijd.

Breien is weer hip
Een beetje nostalgisch is het wel. Ik kom de laatste weken steeds meer zaken tegen die vroeger heel gewoon waren. Zo is de huishoudbeurs weer een enorm succes. Een eigen moestuin is in. En haken en breien is helemaal hip. Rond de kerstdagen las ik een artikel over twee Scandinavische jongens die kerstballen breien. Ze zijn met hun retro-lifestyle inmiddels een complete hype. Je kan geen ‘vrouwen’ blog opslaan of er wordt wel over Arne & Carlos verslag gedaan. Zelfs bij Paul de Leeuw zat het ontwerpersduo op de bank.



In mijn jeugd heb ik zelf dat soort creatieve dingen ook allemaal gedaan. Mijn moeder en mijn beide grootmoeders waren daar erg handig in. Dus de appel viel niet ver van de boom. Jarenlang heb ik van alles gebreid en gehaakt en ontwierp en maakte ik mijn eigen kleding. Niet alleen de breinaalden maar ook de naaimachine was volop in gebruik. Nu klinkt het suf maar zelfs borduren vond ik geweldig. Ik kan mij niet meer voorstellen waar ik de tijd vandaan haalde.

Terug naar het verleden
Aan het eind van de jaren ’80 slaat de rationaliteit toe en neemt de consumptiemaatschappij gestaag de overhand. Daarin geen plaats meer voor de crea-gedoe van de decennia ervoor. Uiterlijk vertoon was belangrijk, maar wel voor veel geld gekocht in de winkel. Het zelf maken raakte uit. In het jachtige leven wat wij nu leiden past het ook allerminst. We moeten en willen van alles, maar we hebben steeds minder tijd.

Al een aantal jaar is de hang naar het verleden voelbaar. We beseffen dat er iets niet klopt in de huidige samenleving. Alle menselijkheid en alle gevoel is weggerationaliseerd. Vooral de PVV speelt handig in op het saamhorigheidsgevoel van de jaren ’50 toen het leven nog simpel was en er nog weinig andersdenkenden waren. Kijk naar de zorg die is zodanig uitgekleed dat elke vorm van contact beperkt is tot een noodzakelijke van tevoren vastgelegde handeling – zonder gevoel.

Terug naar de Menselijke Maat

De huidige crisis is absoluut nuttig. Steeds meer mensen denken na over waarom het zo verschrikkelijk fout heeft kunnen gaan. We waren toch zo goed bezig met creëren van welvaart? We hadden het toch zo goed voor elkaar. Waar is het allemaal gebleven? Niet vreemd om terug te kijken naar de periode van voor het neoliberalisme.

Laten we de goede dingen van toen weer oppakken. Vooral daar waar het gevoel een rol speelt. En ja dan kom je al gauw uit bij de kneuterigheid van haken en breien. Heel noodzakelijk is het om terug te gaan naar de Menselijke Maat, die zijn we volledig kwijt geraakt. Zodra we dat weten te herstellen zullen we de crisis achter ons kunnen laten.

Kettingbrief nieuwe stijl
Twee dagen na het opruimen van mijn receptenmap viel ik na het openen van mijn mailbox bijna van mijn stoel. Identiek aan de papierenversie trof ik een kettingbrief aan voor recepten maar nu digitaal. Ik kon mijn ogen niet geloven! Na dertig jaar gooi ik mijn papieren versie in de prullenbak en krijg daags daarna een digitale versie. Om mijn ongeloof met mijn man te delen heb ik de papierenversie weer uit de papierbak gevist. Die laat ik nu nog wel even liggen (hopelijk geen dertig jaar). Intussen heb ik mijn digitale versie al weer opgestuurd. Hetzelfde recept als toen is nog altijd favoriet in mijn keuken. Laten we de Menselijke Maat herstellen met als winst het gemak van het digitale tijdperk.

Tip
Heb je zin om te leren breien maar je weet niet hoe? Bekijk dan het volgende filmpje!

Waarom wachten tot ons pensioen!

Wat ga jij doen als je 65 jaar bent en van je pensioen kan gaan genieten? Precies, iets leuks waar je gelukkig van wordt! Maar waarom doen we dat vandaag dan nog niet? Waarom wachten tot die ene datum?

Onlangs overleed jazzsaxofonist Piet Noordijk. Zijn hele werkzame leven was hij orkestlid bij amusementsbands als de Skymasters en de Ramblers. Pas toen hij met de vut ging kon hij “eindelijk” doen wat hij het liefst wilde: “jazz spelen”. Een bevrijding! Pas toen kwam het echte succes en speelde hij de sterren van de hemel, met diverse succesvolle albums als resultaat.

Hoe vaak hoor je mensen niet zeggen: “Als ik 65 jaar ben, nou dan weet ik het wel….” Alleen jammer dat ze dan pas hun passie ten uitvoer gaan brengen. Maar hoeveel tijd is er dan nog over van hun leven? Veel mensen zitten gevangen in een uitkering of in een baan die ze eigenlijk niet willen. Of in de afhankelijkheidspositie van een huwelijk. Waarom wachten tot ons pensioen en AOW om stappen te zetten en onze dromen te verwezenlijken? Er is een oplossing: een onvoorwaardelijk basisinkomen maakt het vandaag al mogelijk.

Basiszekerheid voor alle Nederlanders

Ieder mens heeft recht op bestaanszekerheid en welvaart. Dat is vastgelegd in de Grondwet en wordt in ons land door de overheid gegarandeerd en geregeld in wet- en regelgeving. De enige groep in Nederland die echt bestaanszekerheid heeft is de groep 65+ers, zij hebben al een basisinkomen, de AOW. Om welvaart voor alle burgers te realiseren vindt herverdeling van inkomsten plaats door middel van een oerwoud aan toeslagen, subsidies, vergoedingen en uitkeringen, waar soms niemand meer wijs uit wordt. Waarom niet de eenvoud van de AOW voor iedereen? Dat maakt het leven een stuk makkelijker (en betaalbaarder).

Met de afbouw van de verzorgingsstaat wil de terugtredende overheid dat mensen vaker hun eigen boontjes doppen. Maar door de toegenomen complexiteit van onze samenleving en de daaraan gerelateerde ingewikkelde wet- en regelgeving is dat bijna niet te doen. Veel geld vloeit weg naar de uitvoering en handhaving van allerlei onzinnige en onwenselijke zaken. Met de invoering van een basisinkomen is het mogelijk om alle complexiteit uit het systeem te halen en zijn we in staat om makkelijker eigen keuzes te maken. Daarnaast komt het de gelijkwaardigheid van mensen ten goede.

Tegengeluiden
Natuurlijk zijn er ook kritische geluiden als: “De mens is van nature lui. Gaat iemand dan nog wel werken? En wie doet het vuile werk?” Maar de mens kent ook een andere natuur, die van de altruïstisch en sociale mens, die niets liever wil dan erbij horen. Aan de kant blijven staan betekent jezelf buitensluiten. Maslow gaf al aan dat we ons graag ontplooien en ontwikkelen, maar dan wel op onze manier. In het huidige systeem is ook een groep mensen die niet wil werken, maar die worden nu door de overheid zonder resultaat “achtervolgd”.

Door de crisis zitten momenteel heel wat mensen werkeloos thuis. De overgrote meerderheid wil niets liever dan aan het werk en echt niet alleen omdat ze het geld goed kunnen gebruiken. Nog altijd geldt dat wat wij doen is wie wij zijn. Niet altijd de juiste houding, maar dat zorgt er wel voor dat mensen aan het werk willen. En hoeveel gepensioneerden ken je niet die nog lekker door gaan met werken net zo als Piet Noordijk. En kijk eens naar onze koningin: zij wordt vandaag 74 jaar!

Realistisch en haalbaar
Een onvoorwaardelijk basisinkomen is een vast maandelijks bedrag dat door de overheid aan iedere burger wordt verstrekt, zonder dat daar voorwaarden aan verbonden zijn. Hiermee wordt vrijheid en zelfstandigheid gecreëerd. Voordelen te over: Geen discussie meer over AOW-leeftijd. Minder loonkosten voor de werkgever. Geen sociale verzekeringspremies meer. Minder loonslaaf en meer gemotiveerd personeel. Geen afhankelijkheid van de partner. Scheidingen worden hierdoor ook een stuk minder beladen, omdat in veel gevallen een partnertoeslag niet meer nodig is. Minder overheidsbetutteling. Meer gezonde mensen.

Berekeningen laten zien dat de invoering van een basisinkomen realistisch en haalbaar is. Er circuleert nu al voldoende geld in ons sociale systeem om dat mogelijk te maken. Als mensen zich niet druk hoeven te maken over hun bestaanszekerheid en met minder regels worden geconfronteerd, kunnen ze hun hart gaan volgen en ontstaat passie en creativiteit.

Wat is er nodig om dit te realiseren
Nieuwe ideeën hebben altijd tijd nodig om post te vatten. We moeten de argumenten op ons laten inwerken. Pas als we ten volle begrijpen wat het betekent kunnen we er volmondig ‘ja’ tegen zeggen. Daarom is het belangrijk dat de boodschap massaal wordt uitgedragen. Iedereen kan daar vandaag nog mee beginnen.

Het geld is er en de voordelen wegen op tegen de nadelen. Nu de bereidheid nog om het uit te voeren door het systeem te kantelen. Hoe meer mensen dit inzien hoe sneller het er komt. Regelmatig vinden er lezingen plaats (o.a. 23 februari in Hurwenen) over de werking van het basisinkomen. Luister naar hoe het werkt en help mee om een nationale beweging in gang te zetten. Hoort zegt het voort!

Mijn stelling is: Onvoorwaardelijk basisinkomen: daar worden we allemaal gelukkiger van!

Olie: rijkdom voor de elite

De brandstofprijzen in ons land zijn net als vorig jaar weer tot recordhoogte gestegen. Daarmee is de prijs per liter een van de hoogste ter wereld. Verontwaardiging alom. De tijden van het kwartje van Kok komen weer in herinnering. Maar hoe hard worden we eigenlijk getroffen door de hoge olieprijzen?

Op het journaal interviewt de reporter mensen bij de benzinepomp. Gelaten tanken ze hun auto vol voor €1,75 per liter. Tja wat kan je er aan doen als je toch met je auto op pad moet? We kunnen hooguit wat minder rijden, maar tanken blijven we. Of we kunnen actie ondernemen om ons leven minder afhankelijk te maken van olie.
Hoe anders is het in Nigeria. Daar heeft de afschaffing van de brandstofsubsidie massaal tot stakingen en demonstraties geleid. Daar steekt ons gemopper schril bij af.

Nigeria - armoede ondanks olie
Nadat president Goodluck Jonathan van Nigeria de brandstofsubsidie afschafte steeg de prijs van 35 naar 75 eurocent per liter. Dit heeft niet alleen gevolgen voor de brandstof aan de pomp maar vooral voor de andere primaire levensbehoeften als voedsel en energie. De meeste huishoudens en bedrijven hebben een op olie draaiende generator om de onbetrouwbare stroomvoorziening op gang te houden als die weer eens uitvalt.

Nigeria is de grootste olieleverancier van Afrika. Ondanks de enorme rijkdom aan olie leeft 80% van de Nigeriaanse bevolking onder de armoedegrens. Er bestaat een gigantische kloof tussen de politieke elite en de rest van de bevolking. De kleine elite en de buitenlandse werkers leven in luxe, terwijl de gemiddelde Nigeriaan moet rondkomen van 2 dollar per dag. Een bedrag wat in Europa iedere koe aan subsidie opbrengt.

Onveilig
Eind jaren ’70 werkte mijn vader in Nigeria en was ik tijdens ons verblijf aldaar zelf getuige van de enorme kloof tussen rijk en arm. Wij woonden in een ruim huis met diverse personeelsleden die zelf in kleine hutjes achter in de tuin woonden. Het geheel was omgeven door een hoge muur met prikkeldraad. ’s Nacht werden wij bewaakt door een nachtwaker. Zonder al die veiligheidsmaatregelen waren wij ons leven niet zeker.

foto: Reuters / Afolabi Sotunde

Ook zelfstandig over straat gaan was te gevaarlijk. Als wij naar de lokale countryclub of naar een nabijgelegen bewaakt strand wilden werden we gebracht in auto met chauffeur. Na 10 uur ’s avonds was het zelfs in auto met chauffeur niet verantwoord om ergens naar toe te gaan. Als we naar een feestje wilden bleven we slapen. De kans was namelijk groot dat je auto werd klemgereden en de inzittenden overvallen.

Niets veranderd
Als ik beelden zie of iets lees over Nigeria ben ik altijd verbaasd dat er in die ruim 30 jaar nog niets veranderd is en de corruptie nog altijd welig tiert. Het is natuurlijk niet verwonderlijk dat er protesten en onlusten zijn. Een land zo rijk aan bodemschatten moet haar bevolking toch welvaart kunnen brengen. Maar al die tijd verdwijnt de winst in de zakken van enkelingen.

Vervolgens reageert de bevolking haar woede over de armoede weer af op elkaar. Het geweld tegen christenen in het overwegend islamitische noorden neemt de laatste weken extreme vormen aan. Het maakt mij verdrietig en een gevoel van machteloosheid overheerst als ik dergelijke berichten lees. Het is zo lastig om het geweld aan te pakken als de bevolking in de greep is van de armoede. Gelukkig begint de middenklasse zelf al tegengas te geven. Occupy Nigeria is actief en weet een aardige massa op de been te brengen.

Wat kunnen wij doen?
Het westen kan de Occupy Nigeria-beweging steunen door politieke druk uit te oefenen op de machthebbers in Nigeria. 

foto: AP / Sunday Alamba

Daar kunnen de grote oliebedrijven en overige multinationals een rol in spelen. Ook kunnen we de regering van Nigeria helpen met suggesties om de armoede te bestrijden. Vanuit de hoeveelheid olie-inkomsten is het bijvoorbeeld heel goed realiseerbaar om alle Nigerianen van een basisinkomen te voorzien, zodat iedere burger in staat is om succesvol een eigen bestaan op te bouwen. Daar ligt een mooie uitdaging.

Wat ik er zelf aan doe is niet alleen zoals nu een stukje schrijven, maar ik werk actief mee aan fairtrade projecten om ervoor te zorgen dat boeren in ontwikkelingslanden een eerlijke prijs betaald krijgen voor hun product. Dus als het niet via de olie kan dan maar via andere producten. En verder maak ik mij niet zo druk over onze hoge brandstofprijzen, desnoods maar iets vaker op de fiets en meer werken via de digitale technologie. Ook stimuleert het mij om nog meer zelfvoorziend te gaan leven. En laten we toch eens ophouden met mopperen, we hebben het zo goed hier. Waarom beseffen wij ons dat zo weinig?

Blue Monday

De derde maandag van januari wordt ook wel Blue Monday genoemd. De meest treurige dag van het jaar. De feestdagen achter de rug, gestrande goede voornemens en nog geen zicht op de lente. Kortom de uitzichtloosheid van een heel nieuw jaar dat voor je ligt. Depressiever kan het niet.

Vandaag echter geeft niets aan dat het een depressieve maandag is. Mooi vriesweer, stralend blauwe lucht met heldere vliegtuigstrepen en een opkomende zon. De belofte voor een mooie dag. De Britse psycholoog Cliff Arnall heeft naar aanleiding van wetenschappelijk onderzoek in 2005 berekend dat op deze dag de mensen het meest neerslachtig en depressief zijn. Het is maar hoe je het bekijkt.

Voor mij vandaag geen depressie. Ik voel mij namelijk een stuk beter dan vorige week. Toen heb ik namelijk bij het opruimen van de zolder een smak gemaakte en alles geblesseerd wat er te blesseren valt: handen, knieën, ribben en hoofd. Het was toen niet eens vrijdag de dertiende. Dat er in en om huis de meeste ongelukken plaatsvinden werd zaterdag nog weer eens bevestigd in een artikel in de NRC.

Mijn vader voelt zich inmiddels ook weer een stuk beter na bijna twee maanden ziekenhuisgedoe. Alles wat fout kon gaan is fout gegaan, maar hij krabbelt weer op. Voor hem dus ook geen Blue Monday. Op de intensive care afdeling van het VU Medisch centrum, waar hij ook lag, zijn inmiddels een interim-specialist en mediators aangesteld om de puinhoop en de angstcultuur op te lossen. En dan vonden wij de IC nog niet eens de slechtste afdeling! Dus voor de medewerkers ook geen depressieve dag vandaag en hopelijk gaan ze op binnenkort weer met plezier naar hun werk, waardoor er ook minder fouten worden gemaakt.

De newwaveband New Order uit Manchester bracht in de jaren ’80 het nummer Blue Monday uit wat later bleek hun grootste hit te zijn. Het nummer past uitstekend in de uitzichtloosheid van de huidige crisis en geeft de parallel weer met de crisis in de jaren waarin het nummer gemaakt is. Geniet vandaag van het mooie weer en later we er een vrolijke dag van maken!

Blue Monday – New Order in een creatieve clip:



En kijk je liever naar een live optreden dan bekijk je de volgende link.