Wat heeft het gezin met het werk te maken?

Onlangs was ik bij een lezing van Paul de Blot op Nyenrode. Nog steeds ben ik geraakt door de boodschap die hij uitdroeg. Blijkbaar heb ik iets heel wezenlijks ervaren.

“In ons werk streven we het liefst naar een gevoel van thuis zijn” verklaarde de Blot. “Wij willen erbij horen, gewaardeerd worden, in harmonie samen zijn, gezamenlijk problemen oplossen en zaken realiseren zodat ons voortbestaan gewaarborgd is. Kortom wij zijn op zoek naar een familieband.” Bij mij sloeg die opmerking in als een bom. Jarenlang heb ik mij in zeer vijandige macho-omgeving staande weten te houden. ’s Morgens zette ik een knopje om en deed mijn ding en ’s avonds ging het knopje weer andersom en was ik een ander. Werk en privé waren strikt gescheiden. Zo heb ik jarenlang kunnen overleven. Maar erg gelukkig heb ik mij in die periode nooit gevoeld.

Actief blijven houdt gezond
Professor Dr. Paul de Chauvigny de Blot SJ is sinds 2006 hoogleraar Business Spiritualiteit aan de Business Universiteit Nyenrode. Hij is zoals hij zelf zegt op zoek naar de mystiek van het zakendoen. Al een aantal jaar ben ik geabonneerd op zijn blad: Business Spiritualiteit Magazine, waaruit ik al veel inspiratie heb opgedaan. Dus werd het hoog tijd om hem een keer in levende lijve te horen spreken.

De ontmoeting met de Blot begon al op de parkeerplaats waar ik mijn auto naast die van hem had geparkeerd. Geanimeerd liepen we samen naar het hoofdgebouw. Direct was ik in de ban van de warme en hartelijke uitstraling van deze man op leeftijd. Nee ik hoefde niets voor hem te dragen, hij had alles onder controle, vertelde hij. Zolang hij dat allemaal nog zelf kan regelen blijft hij in het land lezingen geven, dat houdt hem jong. Deze ontmoeting was echt de moeite waard.

De eerste boodschap, die Paul de Blot ook daadwerkelijk zelf ter hand neemt, is als je actief blijft en je geest blijft oefenen en een goede balans weet te vinden tussen werk en privé dan kan je tot op hoge leeftijd in goede gezondheid aan de samenleving meedoen. Kijk naar de mensen in de bejaardentehuizen, zij oefenen niet meer, gaan roesten en worden kasplantjes. Hij kan het weten want zelf is hij al 86 jaar!

Keerpunt en ellende
Dat knopje omzetten heb ik heel lang kunnen doen. Tot het moment dat ik mijn eigen gezin had, toen begon er iets te wringen. Ineens paste de gevoelens niet meer en ging ik in mijn werk op zoek naar de geborgenheid en veiligheid van thuis. Maar die was ver te zoeken. Dus ben ik ermee aan de slag gegaan. Ik ging het gesprek aan, stelde de onbalans aan de orde. Ineens werden mensen om mij heen mensen in plaats van arbeidskrachten en collega’s. Er ontstonden gesprekken met diepgang, aandacht en genegenheid, in plaats van de gebruikelijke afstandelijke houding. En toen begon de ellende pas echt.

Van de manager werd verwacht dat hij afstand hield. Mensen moesten resultaten opleveren, buffelen, werken voor hun geld, overuren maken, doen wat er gezegd werd. Ik herinner mij een keer de opmerking van mijn baas (alleen dat woord “baas” al! Een hond heeft een baas.) dat ik mijn team meer moest controleren en ze strakker houden. Maar ik merkte juist dat het tegenovergestelde werkte. Mijn antwoord naar mijn baas was: “Het is geen kleuterklas, het zijn professionals, zelfstandig denkende volwassenen die prima voor zichzelf kunnen denken”. Daar heb ik bij hem geen punten mee gescoord.

Meer incidenten deden zich voor, zoals de keer dat mijn baas zei dat een van mijn teamleden zich beter moest kleden. Deze man hield van nonchalante kreukpakken en droeg het liefst geen stropdas. Ik moest hem dus vertellen dat het anders moest, maar ik heb geweigerd. Het typeerde het karakter van de man, een creatieveling, goed in zijn vak, ik vond het prima zoals hij erbij liep. Ook dat heeft mij geen pluspunten opgeleverd.

Roulerend voorzitterschap
En dan de keer dat ik in mijn team het roulerend voorzitterschap introduceerde en ik ook eens een keer achterover kon leunen tijdens een vergadering. Ik hoor nog de echo van de snerende opmerking van mijn baas in mijn oor: “Je kan het zelf zeker niet aan, hè? Daarom delegeer je de boel maar.” Allemaal gebaseerd op controle als resultante van angst. Door mijn acties heb ik mijzelf heel geleidelijk buiten spel gezet. Ik zag het aankomen, maar ik kon niet anders.

De tijd was er blijkbaar nog niet rijp voor om de organisatie als een gezin te beschouwen. Zeker niet in de branche waarin ik werkte. En nog zijn veel bedrijfstakken er niet klaar voor. “Een gezin”, propagandeert de Blot, “heeft als grondslag samenleven, zorgen voor elkaar, elkaar helpen en steunen. Het is het kenmerk van duurzaamheid want je wil dat het blijft bestaan. En waarom zouden we die kenmerken niet overnemen in het zakenleven?”

De kanteling begint
Ik zie de laatste jaren gelukkig bij steeds meer bedrijven een kentering ontstaan. Bedrijven met een maatschappelijke verantwoordelijkheid zien de positieve eigenschappen van het gezin en richten steeds vaker hun organisatiemodel daar op in. Onderwerpen als diversiteit, persoonlijk leiderschap, zelfsturing, maatschappelijk verantwoord ondernemen en duurzaamheid passen daar in. Toch is en blijft het een voortdurend leerproces, net zoals dat in het gezin het geval is tussen ouder en kind. Maar dat maakt het juist zo boeiend.

Door het betoog van professor de Blot zijn mijn ogen geopend waarom ik mij jarenlang niet echt gelukkig heb gevoeld in mijn werk. Ik was voortdurend op zoek naar de verbinding tussen werk en privé. Dat heb ik de afgelopen jaren overigens prima weten te realiseren en daarom voel ik mij nu happy in wat ik doe. En voor mij staat vast: ik blijf tot hoge leeftijd actief!

Crisis op de arbeidsmarkt

De eerste signalen van een komende krapte op de arbeidsmarkt beginnen langzaam zichtbaar te worden. Kunnen we daarmee concluderen dat de crisis voorbij is? Of dient daarmee een nieuwe crisis zich aan?

We weten al jaren dat de babyboomgeneratie, geboren net na de oorlog, vanaf dit jaar massaal uit het arbeidsproces zal vertrekken. Daar hebben wij ons al jaren op voorbereid, toch? Diverse prognoses geven aan dat tussen nu en 5 jaar het tekort zal oplopen tot ca. 1 miljoen mensen! Gelukkig zijn er al bijna 1 miljoen zelfstandigen actief, anders zouden we ons pas echt zorgen moeten maken.

Opkomende markten
In sommige sectoren maken ze zich niet zo druk. De ICT industrie bijvoorbeeld denkt krapte op de arbeidsmarkt op te kunnen vangen door outsourcing. Dit houdt in dat productie wordt verplaatst naar lagelonenlanden. Op zich is dat met de komst van de digitale mogelijkheden prima te realiseren. Maar het is slechts een korte termijn actie, ofwel symptoombestrijding.

We vergeten namelijk een belangrijk aspect waarvan de eerste signalen ook al zichtbaar worden. De lagelonenlanden zullen hun prijzen gaan verhogen, omdat de vraag uit de eigen regio en de andere opkomende industrieën toeneemt. En jezelf verkopen kan je maar een keer, dus dan wel graag aan de hoogste bieder. Een relatie van mij doet zaken met China, hij constateert dat de arbeidskosten de laatste jaren al met 25% zijn gestegen en dat dit nog maar het begin is.

We moeten dus nu met alternatieven komen om de krapte die gaat komen en voor de volgende crisis gaat zorgen, op te vangen. Er is hoop want er is nog voldoende winst te behalen uit onze eigen arbeidsmarkt. Een aantal voorbeelden:

Voorkomen van Mentaal Verzuim*

Uit onderzoek blijkt dat het mentaal verzuim bij organisaties ca 40% betreft. Mentaal verzuim heeft betrekking op het onvoldoende bijdragen aan de resultaten door gebrek aan motivatie en betrokkenheid. Het gaat hier om mensen die vaak onbedoeld een geringere bijdrage leveren dan waar ze voor zijn ingehuurd. Dat kent verschillende oorzaken zoals werkdruk, stress, onprettige cultuur, pesten op de werkvloer en het moeilijk combineren van werk en privé.

Sociale innovatie
Innovatie is belangrijk om voorsprong te houden op de opkomende industrieën en daarmee aantrekkelijk te zijn voor arbeidskrachten. Maar het echte voordeel halen met innovatie ligt niet aan de technische kant maar bij de mens – sociale innovatie. Hoogleraar Henk Volberda van de Erasmus Universiteit geeft aan dat sociale innovatie 75% van het geheel uitmaakt en dat daar nog de meeste winst te behalen valt. Sociale innovatie heeft te maken met slimmer werken, anders werken, creativiteit, beter communiceren en meer met gevoel werken.

Digitale mogelijkheden benutten
Door de mogelijkheden die wij nu tot onze beschikking hebben is tijd- en plaats ongebonden werken mogelijk. Dit aspect is nog verder te kapitaliseren. Nu nog ongebruikt talent kan nog beter benut worden. Mensen met een bepaalde afstand tot de arbeidsmarkt, zoals mensen met een beperking, allochtonen, ouderen en vroegtijdige schoolverlaters. Maar vooral ook vrouwen die nu niet of voor korte tijd werken kunnen we mogelijkheden bieden om werk en privé op elkaar te laten aansluiten.

Door talentmanagement
Dit houdt in dat we niet langer de mensen aanpassen aan de baan door ze naar allerlei trainingen te sturen die ze diep in hun hart toch niet zien zitten. Maar dit betekent mensen aanspreken op hun passies en daaromheen een baan creëren. Mensen die aangesproken worden op hun talent presteren beter.

Persoonlijk Leiderschap
Mensen hebben de neiging om te luisteren naar wat hun opdrachtgever ze vraagt te doen. Dat is niet zo vreemd want dat wordt ons al met de paplepel, thuis en op school, ingegeven. Het klassikale onderwijssysteem stimuleert nog te weinig de zelfwerkzaamheid en spreekt nog te weinig de talenten van de kinderen aan. Wanneer we ‘baas’ worden over onszelf hoeven we niet langer het denken aan de ‘baas’ over te laten.

Diversiteit

Het overgrote deel van onze workforce bestaat uit blanke mannen, met de daarbij behorende cultuur. Mensen die afwijken van de norm vallen al gauw buiten de boot of voelen zich daarin niet prettig. Tijdens mijn studie deed ik bij mijn eigen werkgever een onderzoekje. Ze wilden meer vrouwen in het arbeidsproces, maar dat wilde maar niet lukken. Wat bleek: ze zochten blanke mannen. Dat was namelijk het profiel van de gewenste kandidaat. Maar er zijn nog zoveel meer vissen in de vijver, maar dan moeten we wel bereid zijn om die in onze cultuur binnen te laten.

Erfenis van de industriële revolutie
We kunnen niemand verwijten dat we werken zoals we dat doen. We doen dat namelijk al meer dan tweehonderd jaar op deze manier. Het wordt hoog tijd dat we het anders gaan aanpakken. De ideeën zijn er de mogelijkheden zijn er, nu de wil en de lef om het te doen. Alleen dan kunnen we namelijk de krapte op de arbeidsmarkt te lijf gaan.

*Mentaal verzuim is een geregistreerde term van United Sense

Werken met gevoel

Bedrijven zijn enorm druk. Probeer maar eens iemand te bereiken. En als je eenmaal iemand te pakken hebt krijg je niet direct antwoord want het moet eerst intern besproken worden. En de verantwoordelijke collega is net op vakantie of werkt de hele week thuis. Kortom waar is de actie gebleven en onze bereidheid om zelf beslissingen te nemen?

Het lijkt wel of we verstard zijn door de kredietcrisis. Bedrijven zijn nog steeds bezig met interne kwesties. Een vriendin van mij werkt bij een grote financiële instelling en zit midden in een veranderingsproces. Haar aan de telefoon krijgen is niet makkelijk. Ze heeft het te druk met intern de mensen aansturen, iedereen tevreden houden, de ophanden zijnde reorganisatie, zaken regelen, overleg voeren en nog zowat. Het heeft zelfs een weerslag op haar privéleven. Als ik vraag waar het probleem zit weet ze het zelf eigenlijk niet. Ik bespeur een gevoel van angst.

Zelf heb ik ook jaren in dergelijke bedrijven gewerkt. Pas als je daar uit bent zie je wat er mis is aan die grote, logge, bureaucratische organisaties. Doorgeschoten in het beheersbaar houden van fusies en overnames, waardoor een ‘kind met een waterhoofd’ is ontstaan. Aan elkaar geknoopte informatiesystemen verworden tot spaghetti waar geen betrouwbare informatie meer uit naar voren komt. Waardoor er weer een controle- en een managementlaag omheen gezet moet worden. Waar reorganisaties jaarlijks plaatsvinden en de machtsspelletjes en onzekerheid de angstgevoelens in de hand werken.

Bureaucratische thuiszorg

Veel bedrijven zitten verstrikt in procedures, regels, de eigen ondoorzichtigheid en de bureaucratische stroperigheid. Niet alleen bedrijven overigens, ook de overheid kan er wat van. Een andere vriendin heeft haar been gebroken en woont alleen. Om te douchen heeft ze hulp nodig, dus belde zij de thuiszorg.

De papierberg die zij thuisgestuurd kreeg was zo immens en de goedkeuringsprocedure zo veeleisend dat ze er maar vanaf heeft gezien. Die paar keer dat ze hulp nodig heeft tot het gips er af is komt ze wel door met wat hulp van buren en vrienden. Wie nu op visite komt wordt direct ingeschakeld als zorgverlener. Ook niet echt de bedoeling, maar toch.

Werkend Nederland kent nog een raar fenomeen. We haasten ons ’s morgens in de bekende file naar het werk om vervolgens op de werkplek een half uur lang onze email te gaan lezen. En dat terwijl alle timemanagementcursussen juist afraden om de dag te starten met het lezen van email. Daarmee storten we ons direct in de waan van de dag en blijft het “echt belangrijke” werk liggen. Maar op de een of andere manier trekt de computer genadeloos en kunnen we onze nieuwsgierigheid niet bedwingen naar wie ons nu weer een belangrijke email heeft gestuurd en wat we nu weer dreigen te missen.

Meer gevoel in het werk
Willen we binnen organisaties een verandering tot stand brengen dan zal vanaf de top iets moeten veranderen. De leiding zal zelf het goede voorbeeld moeten geven. Als de leiders de mensen de ruimte en het vertrouwen geven, worden ze daarmee in hun kracht gezet en zijn ze tot betere prestaties in staat.

Tips voor het topmanagement:
• Door uit te gaan van de kracht van mensen
• Geef mensen de ruimte en de verantwoordelijkheid
• Door het gevoel te verbinden met de ratio, gevoel tonen is geen zwaktebod
• Fouten maken toe te staan, want daar leren we van
• Zelf het goede voorbeeld te geven.

Waarom zijn we toch vaak zo angstig onze baan te verliezen? Zou het niet fijn zijn om dat gevoel van je af te schudden? Uit eigen ervaring weet ik, en velen met mij, dat een baan verliezen niet het eind van de wereld is maar juist de opening biedt naar nieuwe mogelijkheden.
Tips voor alle werkers in organisaties:
• Laten we allemaal weer zelf gaan nadenken
• Doe aan zelfsturing en neem je eigen beslissingen
• Durf verantwoordelijkheid te nemen
• Stop met het denken in hokjes, werk samen
• Haal de angst uit je systeem
• Wees verrassend, doe je werk eens anders.

Deze tips zijn makkelijker gezegd dan gedaan. Maar het voornemen is het begin van de verandering. Ook een belangrijk gegeven is dat verandering van jezelf automatisch leidt tot verandering van de omgeving. Als we nu eens iedere dag beginnen met een klein stapje te zetten dan hebben we op termijn toch een hele afstand afgelegd.

Belevenissen op en langs het spoor

Te late treinen. Stroomstoringen. Kapotte treinen. Blaadjes op het spoor. Geen zitplaatsen en noem alle ongemakken van het reizen met de trein maar op. In een door tijd geregeerde samenleving kan je bijna niet meer met goed fatsoen met de trein.

Zo ook vorige week weer. Een belangrijke afspraak in Eindhoven. Wikken en wegen hoe ga ik daar naar toe? Met de auto of het openbaar vervoer. Afgezien van mogelijke files heb je met de auto redelijk veel invloed op de reisduur. Althans dat gevoel geeft het. Want een trein missen kost al gauw een kwartier als het al niet langer is. En wachten wordt dan tandenknarsen. Terwijl je met de auto nog enige invloed kan uitoefenen omdat je zelf aan het stuur zit.

Werken langs het spoor
Voor deze afspraak hoefde ik niet lang na te denken want het kantoor waar ik moest zijn ligt pal naast een station. De beoogde trein zou om 2 minuten voor 9 vertrekken. Aangezien ik een voordeelurenabonnement heb mag ik die dus niet nemen. Maar treinen komen wel eens een minuutje of wat te laat, dus ik waagde het erop.

De aanblik van het overvolle perron gaf al geen goed gevoel. De voorgaande trein van 8.44 uur was nog niet eens aangekomen. Gevolg: een horde druk telefonerende studenten die hun eerste lesuur gingen missen. Een beter excuus is er niet. Voor mij restte wikken en wegen: blijf ik wachten of ga ik alsnog met de auto. Dat laatste toch niet zo’n goed plan, want ik had mij niet verdiept in de parkeermogelijkheden aldaar. Toch maar wachten dus.

Roken in openbare ruimte verboden

Ik besloot even binnen in de wachtruimte plaats te nemen, afwachten op wat komen ging. Binnen zat een jongen te roken, het leek net of je een rookruimte binnen kwam. “Je mag hier toch niet roken”, flapte ik er eerder uit dan handig is. “Jawel, want ik zit binnen twee meter van de rookpaal, ik heb het zelf uitgemeten.” Terwijl hij de paal aanwees die 1,5 meter van de deur afstond. Tegen zoveel creativiteit zijn argumenten niet opgewassen.

Eindelijk ver na negenen verscheen er een trein die ik eigenlijk niet moest hebben. Maar op advies van de medereizigers, die duidelijk nog vaker met de trein reizen dan ik, ben ik daar toch ingestapt, je wist immers nooit wanneer de volgende kwam. Dat was een goed advies want bij het volgende station had ik meer keuzemogelijkheden en kon ik via een andere route toch op tijd mijn weg vervolgen.

Surrealisme en humor
De problemen van de laatste tijd zitten hem vooral in de nieuwe hightech Sprinters heb ik al pratende met andere reizigers begrepen. De nieuwste technologische snufjes blijken nogal storingsgevoelig en leiden soms tot verbijsterende situaties. Het display met reisinformatie gaf aan dat ik onderweg was naar Amsterdam in plaats van naar Eindhoven. Een surrealistisch tafereel waarbij je toch even aan jezelf begint te twijfelen.

De nieuwe Sprinters zijn erg mooi dat kan ik niet ontkennen. Maar wat was er mis met de oude boemeltjes? Die deden het tenminste. Waren ze echt aan vervanging toe? Nooit wat van gemerkt. De digitale informatie is wel een vooruitgang. Nu kan ik tenminste zien waarom ik altijd zo zit te zweten in de trein. De binnentemperatuur is namelijk 21ºC, warmer dan bij mij thuis. Veel te warm dus met ook

nog eens je winterjas aan, vooral als je opgepropt nog extra warmte ontvangt van de medepassagiers. Dat mag en kan dus wel een tikkie duurzamer.

Reizen met de trein heeft toch wel zijn charmes, je maakt nog eens wat mee zo op en langs het spoor. Laatst had ik nota bene een afspraak met iemand van ProRail. Ik kom het station op en zie dat de trein vertraging heeft. Even later gevolgd door een mededeling dat er tot het eind van de dag geen treinverkeer mogelijk is - stroomstoring. Dit geloof je dus echt niet. Het toppunt van humor en surrealisme is: als je je afspraak bij ProRail moet gaan afbellen omdat de trein niet rijdt!
.

Wat stemmen we vandaag!

Vandaag kunnen we stemmen op de volksvertegenwoordigers voor de Provinciale Staten. Belangrijk omdat zij weer de leden van de Eerste Kamer kiezen. Hetgeen weer gevolgen kan hebben voor het minderheidskabinet in de Tweede Kamer. Allemaal erg belangrijk dus!

Uit onderzoek blijkt het belang echter niet. Van alle inwoners in mijn eigen provincie ziet een derde het liefst dat de provincie wordt afgeschaft en zal minder dan de helft gaan stemmen. Zelf ben ik ook voor afschaffing van de provincie in haar huidige vorm. Ik heb nog nooit iets constructiefs of zichtbaars bij de provincie vandaan zien komen. De enige zichtbaarheid is de glossy brochure die af en toe de brievenbus binnenkomt waarin ze duidelijk maakt wat ze doet en gedaan heeft. Echt overtuigend is dat veelal niet en erger ik mij slechts aan het te dure drukwerk.

Voor de eenvoudige burger is de provincie niet zichtbaar. In mijn eigen contacten heb ik alleraardigste mensen ontmoet die bereid zijn naar je te luisteren en je voorzien van de mooiste brochures. Maar het lijkt wel of die mensen met handen en voeten gebonden zijn of ze doen het voorkomen alsof ze geld uit eigen zak moeten weggeven. Een zinvolle bijdrage voor innovatieve ontwikkelingen heb ik nooit voor elkaar kunnen krijgen. Dat ze op de pot met geld zijn blijven zitten blijkt wel want de provincie bulkt van het geld.

Takenafbakening
Onlangs is bij ons in de buurt de provinciale weg opgeknapt gelijktijdig met grootschalig onderhoud van wegen door de naburige gemeente. Afstemming: geen. Hierdoor moest al het verkeer bij mij voor de deur langs, over een smal landweggetje. Gevolg: kapot gereden weg en gaten in de bermen. En dan praat ik nog niet over de gevaarlijke situaties en de ongelukken die zich voordeden. Toen ik verhaal ging halen werd ik doorverwezen naar mijn gemeente. En de gemeente verwees mij weer terug naar de provincie en naar de naastgelegen gemeente. Een constructieve oplossing is er niet gekomen.

Kijk ik vanaf een hoger niveau naar de provincie dan zie ik wel degelijk dat deze bestuurslaag niet gemist kan worden. Want als alle provinciale taken worden doorgeschoven naar de gemeente dan zal dat tot rampspoed en verspilling leiden, waar niemand op zit te wachten. Dan krijgt ieder zichzelf respecterende gemeente een bedrijventerrein, een winkelcentrum en een Vinexlocatie. En dat terwijl eerder krimp zichtbaar wordt dan extreme groei.

Innovatie
De provincie heeft een coördinerende en bewakende taak voor gemeenteoverstijgende activiteiten. Daarnaast dient de provincie de belangen te behartigen van een regio, zodat niet al ons belastinggeld in de Randstad wordt besteed. Maar waarom een provincie zich bezig moet houden met jeugdzorg is mij een raadsel? En waarom innovatie hoog op de provincieagenda staat begrijp ik ook niet. Vanuit het Rijk en verschillende marktpartijen zijn hiervoor al genoeg organisaties opgezet als SenterNovem, Syntens, de Kamers van Koophandel, MKB Nederland, VNO NCW, etc. Allemaal bezig met innovatie. Kunt u door de bomen het bos nog zien?

Tot overmaat van ramp kwam deze week in het nieuws dat de statenleden hun vergoeding te laag vinden. Ze moeten teveel uren maken voor een minimale vergoeding. Waar is het eergevoel gebleven? Je bekleedt zo’n functie toch niet voor het geld. Hoeveel vrijwilligers zijn er niet in Nederland? Hoeveel mensen besteden tijd aan de politiek maar krijgen daar helemaal geen vergoeding voor? Die doen dat geheel belangeloos omdat ze iets voor het land willen betekenen.

De Eerste Kamer
Waar ik ook van schrok is het grote aantal vertegenwoordigers in de Eerste Kamer. Weet u hoeveel mensen daar zitting hebben? De helft van het aantal in de Tweede Kamer, namelijk 75 leden. Waarom moeten dat er zoveel zijn? Kan het niet met een derde af? Of kunnen we eigenlijk niet zonder de Eerste Kamer? Ik weet er te weinig van om daar goed over te kunnen oordelen. Wat ik wel weet is dat de leden voor mij nagenoeg onzichtbaar zijn. En als het er ooit van komt dat de Tweede Kamer - het volk dus - de Eerste Kamer wil afschaffen, dan kan de Eerste Kamer dat wetsvoorstel weer tegenhouden. Hoezo democratie!

Ik ga in ieder geval stemmen want door niet te stemmen zeg ik dat ik geen mening heb en die heb ik wel. Door te stemmen geef ik gehoor aan mijn democratisch recht. Maar lastig is het wel. Want wat gebeurt er als de huidige coalitie geen meerderheid haalt in de Eerste Kamer?